banner
شهریور ۱۵, ۱۳۹۶

درمان خانگی و رژیم غذایی بیماری سلیاک

درمان خانگی و رژیم غذایی بیماری سلیاک

بیماری سلیاک یک بیماری شایع است که تقریباً یک نفر از هر ۱۰۰ نفر را در انگلستان درگیر می‌کند. موارد گزارش شده نشان می‌دهد که بیماری سلیاک در زنان دو تا سه برابر بیشتر از مردان است. این بیماری می‌تواند انسان‌ها را در هر سنی مبتلا کند. اگر چه میزان تشخیص بهتر در سال‌های اخیر می‌تواند تا حدودی به افزایش آگاهی از این بیماری منجر شود، اما میزان شیوع بیماری سلیاک نیز افزایش چشمگیری داشته است.
پس از تشخیص بیماری سلیاک، مجموعه‌ای از واکنش‌های احساسی در فرد مبتلا بروز می‌کند که کاملاً طبیعی است. برای برخی تشخیص بیماری بسیار امیدبخش بوده و نگرانی فرد از احتمال وجود بیماری‌های جدی‌تر را از بین می‌برد. اما برای برخی دیگر با شوک، ناامیدی، غم و اندوه همراه است.
اگر چه بیماری سلیاک را نمی‌توان درمان کرد اما می‌توان آن را با یک رژیم غذایی کنترل نمود. در واقع هیچ درمانی برای بیماری سلیاک وجود ندارد، اما تغییر رژیم غذایی عادی به رژیم بدون گلوتن به کنترل علایم و جلوگیری از عواقب طولانی‌مدت این بیماری کمک می‌کند. حتی اگر علایم خفیف باشد تغییر رژیم غذایی توصیه می‌شود، زیرا ادامه‌ی مصرف گلوتن می‌تواند منجر به عوارض جدی شود. اما لازم است تا رژیم غذایی بدون گلوتن فرد سالم و متعادل باشد. افزایش طیف وسیعی از غذاهای بدون گلوتن در سال‌های اخیر باعث شده است تا افراد رژیم غذایی سالم و متفاوت بدون گلوتن را مصرف کنند.
حدود ۳۰ درصد از افرادی که مبتلا به بیماری سلیاک هستند، ممکن است پاسخ مثبتی به رژیم غذایی بدون گلوتن داشته باشند. عدم دست‌یابی به درمان مناسب اغلب به علت آلودگی رژیم غذایی فرد با گلوتن است. بنابراین مهم است که با یک متخصص تغذیه مشورت شود.
در موارد نادر، آسیب روده‌ای ناشی از بیماری سلیاک همچنان ادامه دارد و علی‌رغم مصرف رژیم غذایی بدون گلوتن منجر به ضعف قابل توجهی می‌شود. این مورد به عنوان بیماری سلیاک مقاوم در برابر درمان شناخته شده است. اگر علی‌رغم پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به مدت ۶ ماه تا یک سال، علایم و نشانه‌های بیماری ادامه داشته باشد، پزشک توصیه‌های بیشتری ارائه نموده و سایر علل احتمالی علایم را جست‌وجو می‌کند. افراد مبتلا ممکن است شرایطی مانند رشد بیش از حد باکتری در روده‌ی کوچک، کولیت میکروسکوپی، عملکرد پانکراس ضعیف، سندرم روده‌ی تحریک پذیر یا عدم تحمل لاکتوز و فروکتوز داشته باشند. ممکن است در مواردی پزشک درمان با استروئیدها را برای کاهش التهاب روده یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن را توصیه کند. همه بیماران مبتلا به بیماری سلیاک باید به منظور بررسی پاسخ بیماری خود به درمان پیگیری شوند. یک رژیم غذایی سخت و ماندگار بدون گلوتن، تنها راه کنترل بیماری سلیاک است. علاوه بر گندم، جو، بلغور و چاودار، آرد نرم، آرد گندم سبوس‌دار، سمولینا، بلغور عربی، گندم دوروم و گندم اسپلت یا جُلبان نیز غذاهای حاوی گلوتن هستند.
پزشک در اغلب موارد بیمار را به یک متخصص تغذیه معرفی می‌کند تا در برنامه رژیم غذایی سالم بدون گلوتن به بیمار کمک کند. هنگامی که گلوتن از رژیم غذایی حذف می‌شود، التهاب در روده کوچک شروع به کاهش نموده و معمولاً ظرف چند هفته و چند روز فرد احساس راحتی می‌کند. بهبودی کامل و رشد ریز پرزها ممکن است چندین ماه تا چندین سال طول بکشد. بهبودی در روده کوچک در کودکان بهتر از بزرگسالان اتفاق می‌افتد. اگر به طور تصادفی یک محصول حاوی گلوتن مصرف شود، ممکن است علایمی چون درد شکمی و اسهال تجربه شود. بعضی از افراد پس از خوردن گلوتن علایم یا نشانه‌ای ندارند، اما این بدان معنا نیست که برای آنها مضر نیست. حتی مقدار کم گلوتن در رژیم غذایی می تواند به فرد آسیب رسانده و علایم ایجاد کند. گلوتن می‌تواند در انواع غذاها، داروها و محصولات غیر خوراکی به صورت پنهان موجود باشد. برای مثال مواد نگهدارنده و تثبیت‌کننده مواد غذایی، داروهای تجویزی و بدون نسخه، مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی،  مکمل‌های گیاهی،  محصولات آرایشی و رژ لب، خمیر دندان و دهانشویه از این قبیل هستند که باید در صورت مصرف آن‌ها جانب احتیاط رعایت شود.
افراد تحت درمان بیماری سلیاک نیاز به پیگیری‌های پزشکی دارند تا از نتایج رژیم غذایی بدون گلوتن آگاه شوند. متخصص گوارش یک بررسی سالانه ارائه می‌دهد که طی آن قد و وزن بیمار اندازه‌گیری می‌شود و علایم بیماری بررسی می‌گردد. آنها همچنین درباره رژیم غذایی بیمار سؤال خواهند کرد و ارزیابی می‌کنند که آیا بیمار نیاز به کمک بیشتر یا مشاوره تغذیه دارد. به منظور بررسی لازم است تا آزمایش خون انجام شود. نتایج این آزمایش‌ها که عمدتاً به عنوان یک روش برای تشخیص بیماری سلیاک طراحی شده است، معمولاً پس از ۶ الی ۱۲ ماه رژیم غذایی بدون گلوتن منفی می‌شود. اگر نتایج آزمایش مثبت شود پزشک سعی می‌کند تا علت را ردیابی کند. شایع‌ترین علت آن مصرف اشتباه گلوتن است. با این حال، این آزمایش‌ها کامل نیستند و حتی اگر نتایج منفی شوند ممکن است فرد هنوز در معرض مقدار قابل توجهی از گلوتن بوده و همچنان به علایم و آسیب روده خود ادامه دهد. اگر علایم همچنان ادامه داشته باشد یا تکرار شود، نیاز به انجام یک آندوسکوپی پیگیری با بیوپسی هست. همچنین بیوپسی روده کوچک باید هر ۱۸ الی ۲۴ ماه پس از تشخیص برای تأیید بهبود ریزش پرز روده انجام شود. بزرگسالان معمولاً نیازمند تست پیگیری بیشتر هستند، اگرچه ممکن است کودکان نیز از آن استفاده کنند.
گلوتن به عنوان یک پروتئین برای رژیم غذایی انسان ضروری نیست و می‌تواند توسط سایر مواد غذایی جایگزین شود. بسیاری از جایگزین‌های بدون گلوتن به طور گسترده‌ای در سوپر مارکت‌ها و فروشگاه‌های مواد غذایی بهداشتی در دسترس هستند. بسیاری از غذاهای اصلی مانند گوشت، سبزیجات، پنیر، سیب‌زمینی و برنج به طور طبیعی فاقد گلوتن بوده، بنابراین فرد می‌تواند آن‌ها را در رژیم غذایی خود قرار دهد. لیست غذاهای مجاز و غیر مجاز در ادامه ارائه خواهد شد.

غذاهایی حاوی گلوتن (ناسالم برای خوردن)

اگر بیماری سلیاک دارید، غذاهای زیر را نخورید، مگر این‌که آنها دارای برچسب فاقد گلوتن باشند:

  • نان؛
  • پاستا؛
  • غلات و حبوبات؛
  • بیسکویت یا کراکر؛
  • کیک و شیرینی؛
  • سس؛

جو حاوی گلوتن نیست، اما بسیاری از افراد مبتلا به بیماری سلیاک از خوردن آنها خودداری می‌کنند، زیرا آنها می‌توانند با سایر غلات حاوی گلوتن آلوده باشند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می دهد تعداد بسیار کمی از مردم ممکن است حساس به محصولات بدون گلوتن و فاقد آلودگی باشند. جو از پروتئینی به نام آونین تشکیل شده که برای اکثر افراد مبتلا به بیماری سلیاک مناسب است، اما ممکن است در چند مورد باعث بروز علایم شود.
لازم است همیشه برچسب غذاهای خریداری شده را بررسی کنید. گلوتن نیز ممکن است در برخی از محصولات غیر غذایی مانند لوازم آرایشی، تمبر پستی و انواع داروها یافت شود.

غذاهای بدون گلوتن (سالم برای خوردن)

اگر بیماری سلیاک دارید، می‌توانید غذاهای زیر را که فاقد گلوتن هستند، مصرف کنید:

  • اکثر محصولات لبنی مانند پنیر، کره و شیر؛
  • میوه و سبزیجات؛
  • گوشت و ماهی؛
  • سیب زمینی؛
  • آرد بدون گلوتن، از جمله برنج، ذرت، سویا؛

خوشبختانه شیر مادر فاقد گلوتن بوده و برای نوزاد مشکل آفرین نیست. بنابراین باید از اضافه کردن گلوتن به رژیم غذایی کودک پیش از شش ماهگی پرهیز نمود. در صورت ابتلای مادر یا سایر اعضا خانواده به بیماری سلیاک، گلوتن باید به تدریج به نوزاد داده شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.