سندرم ایسکمی روده و کاهش جریان خون به روده

ایسکمی روده

سندرم‌های ایسکمیک روده‌ای ـ سندرم‌ های ایسکمیک احشایی یا مزانتریک ـ هنگامی رخ می‌دهد که جریان خون به روده به علت انسداد رگ‌های خونی کاهش می‌یابد. وقتی جریان خون به روده به دلیل انسداد و معمولاً در یک شریان کاهش می‌یابد، ایسکمی روده‌ای شرایط مختلفی را بروز می‌دهد و می‌تواند بر روی روده‌ی کوچک یا روده‌ی بزرگ (کولون) یا هر دوی آن‌ها تأثیر بگذارد. در بیشتر موارد، سندرم‌ های ایسکمیک روده‌ای ناشی از آترواسکلروز (ایجاد ماده چربی و پلاک در دیواره‌های رگ‌های خونی) است که منجر به تنگ شدن یا انسداد عروق می‌شود. این شرایط همچنین می‌تواند از طریق لخته‌های خون یا آنوریسم (بزرگ شدن یا انحنای غیر طبیعی) در عروق ایجاد شوند. سندرم‌های ایسکمیک روده‌ای بعد از ۶۰ سال شایع‌تر هستند، اما در هر سنی ممکن است رخ دهند. ایسکمی روده‌ای یک بیماری جدی است که می‌تواند باعث درد روده شود. در موارد شدید، کم شدن جریان خون به روده می‌تواند به بافت روده آسیب برساند. ایسکمی روده اصطلاحی است که برای توصیف نتیجه اختلالات مختلفی که به سبب خون‌رسانی ناکافی در دستگاه گوارش رخ می‌دهد، استفاده می شود. چنین آسیب‌های ایسکمیک می‌تواند با علایمی از جمله درد ناگهانی شکم یا اسهال خونی یا وضعیت جدی‌تر مانند گانگرن که ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد و حتی به مرگ منجر شود، آشکار گردد.
در حال حاضر درمان‌هایی برای رفع ایسکمی روده در دسترس هست. به منظور افزایش شانس بهبودی لازم است تا علایم اولیه را تشخیص داده و از کمک‌های پزشکی هم استفاده شود. ایسکمی روده‌ای می‌تواند یک بیماری ویرانگر باشد، اما پیشرفت فوق العاده‌ای در درک پزشکی از ایسکمی روده در ۵۰ سال گذشته باعث شده تا در حال حاضر تعداد بسیاری از پزشکان قادر به تشخیص و شناسایی ایسکمی روده در اوایل ایجاد آن و در نتیجه دست‌یابی به نتایج بهتر درمانی در بیماران خود باشند. با توجه به اطلاعات فعلی در مورد این بیماری و در دسترس بودن گزینه‌های تشخیصی و درمانی مدرن امکان افزایش اطمینان از بهبودی بسیاری از بیماران وجود دارد.
این نکته حائز اهمیت است که مدیریت مؤفق ایسکمی روده شامل مشارکت بین بیمار و پزشک است. شناخت علائم اولیه و عوامل خطر بیماری توسط بیماران، توانایی پزشکان در تشخیص و مدیریت مناسب را افزایش می‌دهد.
ایسکمی حاد مزانتریک (AMI) یک سندرم ناشی از جریان خون نامناسب از طریق عروق مزانتریک است که در نهایت منجر به ایسکمی و گانگرن دیواره‌ی روده می‌شود. اگر چه رخداد این وضعیت نسبتاً نادر است، اما در صورت وقوع شرایط تهدیدکننده‌ی زندگی است. به طور گسترده، AMI ممکن است به صورت شریانی یا وریدی طبقه‌بندی شود. ایسکمی حاد مزانتریک به صورت شریانی ممکن است به دو نوع ایسکمی مزانشیمی غیرقابل انسدادی (NOMI) و ایسکمی شریانی مزانتریک (OMAI) تقسیم شود. ایسکمی شریانی مزانتریک بیشتر به آمبولی شریانی حاد مزانتریک (AMAE) و ترومبوز شریانی مزانتر حاد (AMAT) تقسیم می‌شود. ایسکمی حاد مزانتریک به صورت وریدی نیز به شکل ترومبوز وریدی مزانتر (MVT) است. از آن‌جایی که چهار نوع ایسکمی حاد مزانتریک شباهت‌های مشترک دارند و در نهایت در صورت عدم درمان صحیح به از بین رفتن روده منجر خواهند شد، ممکن است با هم مورد بحث و بررسی قرار بگیرند.
گزینه‌های درمانی ترومبوز حاد بر روش‌های جراحی متمرکز شده و از اواخر قرن بیستم تغییری پیدا نکرده است. بعضی از بیماران ممکن است کاندید خوبی برای آنژیوپلاستی تحتانی با استنت‌گذاری باشند. ایسکمی مزانتریک با توجه به مرگ و میر و مشکلات تشخیص، خطر قابل توجهی برای بیمار دارد. این خطر را می توان با تصویربرداری تشخیصی زودهنگام و تهاجمی و مشاوره اولیه جراحی کاهش داد.

علت بیماری ایسکمی روده

ایسکمی روده زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون از طریق شریان‌های اصلی که جریان خون را به روده خود منتقل می‌کنند، متوقف شود. این بیماری دارای علائم بالقوه بسیاری از جمله انسداد در عروق ناشی از لخته شدن خون و یا محدود شدن جریان شریان به علت تجمع چربی و کلسترول است. انسداد همچنین می‌تواند در رگ‌ها رخ دهد که البته کمتر رایج است. چندین علت احتمالی برای ایسکمی و نارسایی خونی روده وجود دارد که عبارت‌اند از:

  • فتق: اگر روده به سمت جایگاه نامناسب و اشتباه حرکت کند یا از هم گسیخته شود، می‌تواند جریان خون را قطع کند.
  • چسبندگی: روده ممکن است در بافت اسکار و محل جراحی قبلی به دام افتاده باشد که در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به از دست رفتن جریان خون ناحیه شود.
  • آمبولی: لخته شدن خون می‌تواند یکی از شریان‌های تأمین کننده روده را مسدود کند. افرادی که دچار حمله قلبی یا آریتمی مانند فیبریلاسیون دهلیزی هستند، در معرض خطر این مشکل قرار دارند.
  • افزایش کلسترول: شریان‌هایی که خون را به روده منتقل می‌کنند، ممکن است به سبب افزایش کلسترول تنگ شده یا مسدود شوند. هنگامی که این اتفاق در شریان‌های قلبی رخ می‌دهد، باعث حمله قلبی می‌شود و هنگامی که در شریان‌های روده اتفاق می‌افتد، باعث ایسکمی روده می‌شود.
  • خونریزی عروق دور از روده: در صورت خونریزی عروق دور از روده، عروق توسط لخته‌های خون مسدود شده و جریان خون در روده متوقف می‌شود. این مشکل در افراد مبتلا به بیماری کبدی، سرطان یا اختلالات انعقادی بیشتر است.
  • فشار خون پایین: فشارخون بسیار پایین در بیمارانی که در حال حاضر دارای تنگی شرایین روده هستند نیز ممکن است باعث قطع جریان خون در روده شود. این مشکل اغلب در افرادی با سایر مشکلات جدی پزشکی رخ می‌دهد.

علائم و نشانه های ایسکمی

علائم و نشانه‌های ایسکمی روده می‌تواند به صورت ناگهانی (حاد) یا به تدریج (مزمن) ایجاد شود. این وضعیت در افراد مختلف متفاوت است، بنابراین هیچ کدام از علائم و نشانه‌ها به تنهایی نشان دهنده ایسکمی روده نیست، اما به طور کلی برخی از الگوهای شناخته شده وجود دارد.
علایم و نشانه‌های ایسکمی حاد روده معمولاً شامل:

  • درد ناگهانی شکمی که ممکن است خفیف تا شدید باشد؛
  • نیاز فوری به اجابت مزاج؛
  • حرکات روده‌ای مکرر؛
  • حساسیت یا بی‌حسی شکم؛
  • خون در مدفوع؛
  • تهوع و استفراغ؛
  • تب؛
  • سردرگمی روانی در افراد مسن؛

علایم و نشانه‌های ایسکمی مزمن روده نیز عبارت‌اند از:

  • گرفتگی شکم (معمولاً در ساعات اول پس از صرف غذا و یک تا سه ساعت طول می‌کشد.)؛
  • درد شکمی (در طول هفته‌ها یا ماه‌ها به طور مداوم بوده و بدتر می‌شود.)؛
  • ترس از خوردن به دلیل درد بعد آن؛
  • کاهش وزن ناخواسته؛
  • اسهال؛
  • تهوع و استفراغ؛

انواع

 بیماری ایسکمی روده اغلب به چند دسته تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:

  • ایسکمی حاد مزانتریک: معمولاً شریان مزانتریک خون غنی از اکسیژن را به روده‌های می‌رساند. این نوع ایسکمی روده بر روی روده‌ی کوچک تأثیر می‌گذارد. شروع آن ناگهانی بوده و ممکن است به سبب این موارد رخ دهد:
    • انسداد‌ که درون یکی از رگ‌های اصلی روده ایجاد می‌شود و جریان خون را متوقف می‌کند، اغلب به دلیل رسوب‌های چربی (آترواسکلروز) ایجاد می‌شود که بر روی دیواره‌ی شریان قرار دارد. شریان‌هایی که خون و مواد مغذی غنی از اکسیژن را به روده می‌رسانند، می‌توانند به سبب آترواسکلروز تنگ شوند، همانطور که شریان‌های قلب در بیماری‌های قلبی تنگ می‌شوند. ایسکمی مزانتریک می‌تواند در صورت تنگ شدن یا انسداد شدید ایجاد شود.
  • ایسکمی مزمن مزانتریک: ایسکمی مزمن مزانتریک همچنین به عنوان آنژین روده شناخته می‌شود و منجر به ایجاد ذخایر چربی در دیواره‌های شریانی (آترواسکلروز) می‌شود. فرآیند این بیماری به طور کلی تدریجی است و ممکن است فرد تا زمان درگیری شدید حداقل دو مورد از سه شریان اصلی نیاز به درمان نداشته باشد. یک عارضه بالقوه خطرناک ایسکمی مزمن، بروز ناگهانی لخته خون در یک شریان بیمار است که موجب قطع جریان خون می شود. هنگامی که رگ مسدود می‌شود، خون موجود در روده باعث تورم و خونریزی می‌شود. این مورد ترومبوز وریدی مزانتر نامیده می شود و ممکن است از این موارد ناشی شود:
    • التهاب حاد یا مزمن پانکراس (پانکراتیت)؛
    • عفونت شکمی؛
    • سرطان سیستم گوارشی؛
    • بیماری‌های روده‌ای مانند کولیت زخمی، بیماری کرون یا دیورتیکولیت؛
    • اختلالات انعقادی مانند اختلال لخته شدن ارثی یا مصرف داروهایی نظیر استروژن است که می‌تواند خطر لخته شدن را افزایش دهد؛
    • تروما به شکم؛

ایسکمی کولون (کولیت ایسکمیک): ایسکمی کولون شایع‌ترین نوع ایسکمی روده‌ای است و هنگامی رخ می‌دهد که جریان خون به کولون قطع می‌شود. این نوع اغلب بر بزرگسالان بالای ۶۰ سال تأثیر می‌گذارد، هرچند که در هر سن ممکن است رخ دهد. علایم و نشانه‌های ایسکمی کولون شامل خونریزی مقعدی، درد کمر ناگهانی و درد شکمی است.

عوامل خطر ایسکمی روده

عوامل خطر ابتلا به بیماری ایسکمی روده و بیماری‌های زمینه‌ساز آن عبارتند از:

  • تجمع ذخایر چربی در شریان‌ها (آترواسکلروز): ابتلا به بیماری‌های دیگر ناشی از آترواسکلروز مانند کاهش جریان خون به قلب (بیماری عروق کرونر)، پاها (بیماری عروق محیطی) یا شریان‌های مغزی (بیماری شریان کاروتید) احتمال ابتلا به ایسکمی بعد از ۵۰ سالگی را افزایش می‌دهد. از طرفی فشار خون بالا، استعمال سیگار، دیابت یا کلسترول بالا باعث افزایش خطر ابتلا به آترواسکلروز می‌شود.
  • مشکلات فشار خون: داشتن فشار خون بیش از حد بالا و یا بیش از حد کم خطر ابتلا به ایسکمی روده را افزایش می‌دهد.
  • مشکلات قلبی: خطر ابتلا به ایسکمی روده در صورت وجود نارسایی احتقانی قلب یا ضربان قلب نامنظم مانند فیبریلاسیون دهلیزی افزایش می‌یابد.
  • مصرف برخی داروها: مصرف بعضی از داروها از جمله قرص‌های ضد بارداری و داروهای تنگی عروق خونی مانند داروی آلرژی و داروهای میگرنی ممکن است خطر ابتلا به ایسکمی روده را افزایش دهند.
  • مشکلات انعقاد خون: بیماری‌ها و شرایطی که باعث افزایش خطر ابتلا به لخته شدن خون می‌شوند، خطر ابتلا به ایسکمی روده را افزایش می‌دهند. آنمی، کم خونی داسی شکل و سندرم ضد فسفولیپید از این موارد است. علاوه بر این ابتلا به بیماری ترومبوز وریدی، احتمال ایجاد ایسکمی روده را افزایش می‌دهد. این مشکل می‌تواند بر جوانان و افراد مسن تأثیر بگذارد و اغلب در افرادی که برای مدت طولانی بی‌حرکت بوده‌اند، دیده می‌شود. دیگر افراد در معرض خطر ابتلا به لخته شدن خون، افراد مبتلا به اختلالات ژنتیکی، بیماری التهابی روده و یا سرطان هستند.
  • مصرف مواد مخدر و اعتیاد: مصرف کوکائین و مت‌آمفتامین با ایسکمی روده ارتباط دارد.

عوارض ناشی از ایسکمی

عدم توجه به پیگیری و درمان به موقع بیماری ایسکمی روده می‌تواند با عوارض جبران ناپذیری همراه باشد. برخی از عوارض بیماری ایسکمی روده عبارت‌اند از:

  • افرادی که مقدار زیادی از بافت‌های روده خود را از دست دادند، می‌توانند مشکلاتی در جذب مواد مغذی داشته باشند و دچار سوء‌تغذیه شوند.
  • برخی از افراد ممکن است به شدت مبتلا به تب و عفونت خون (سپسیس) شوند.
  • اگر جریان خون به روده به طور کامل و ناگهانی مسدود شود، بافت روده می‌تواند بمیرد و دچار گانگرن شود. آسیب یا مرگ بافت روده ممکن است نیاز به کولوستومی یا ایلئواستومی موقت یا دائمی داشته باشد.
  • دیواره روده می‌تواند سوراخ شده و در نتیجه محتویات روده به حفره شکمی نفوذ کند که باعث عفونت شدید (پریتونیت) می‌شود.
  • گاهی اوقات روده‌ها می‌توانند از ایسکمی بهبود یابند، اما طی روند بهبودی بدن در ناحیه، بافت زخم ایجاد می‌شود که روده را متورم و دچار تنگی می‌کند.

بیماری ایسکمی روده‌ یک بیماری جدی است که اگر سریع درمان نشود، می‌تواند حتی منجر به مرگ بیمار شود. چشم‌انداز و پیش‌آگهی این بیماری به علت آن بستگی دارد. با این حال مصرف و رعایت یک رژیم غذایی مغذی و اجتناب از مصرف سیگار می‌تواند به جلوگیری از این بیماری کمک کند. درمان سریع فتق و کنترل عوامل خطر مانند آریتمی قلب، فشار خون بالا و کلسترول نیز می‌تواند مؤثر باشد. یک نتیجه خوب با درمان سریع حاصل خواهد شد.

نحوه تشخیص

تشخیص و درمان ایسکمی روده‌ای تا حدودی بسته به نوع بیماری، منبع و وضعیت بالینی بیمار متفاوت است. با این وجود، مشخص است که تشخیص زودرس برای دست یافتن به نتایج خوب ضروری است. به طور کلی، معمولاً آسیب‌ها بدون درمان ادامه می‌یابد و با احتمال بیشتری آسیب به روده را غیر قابل برگشت می‌کند. در اولین ویزیت پزشک برای تشخیص ایسکمی روده، تاریخچه‌ی بیماری‌های قبلی بیمار، علایم فعلی و نتایج معاینه‌های فیزیکی بررسی می‌شود. ابزارهای تشخیصی که اغلب برای تکمیل این اطلاعات استفاده می‌شوند، عبارت‌اند از:

  • آزمایش خون: آزمایش خون ممکن است افزایش اسید در جریان خون یا تعداد گلبول‌های سفید خون (WBC) را که نشانگر عفونت است را نشان دهد. از طرفی ممکن است خونریزی در دستگاه گوارش وجود داشته باشد و نشان‌دهنده‌ی کم خونی در فرد باشد؛
  • آنژیوگرافی: آنژیوگرافی یک مطالعه رادیولوژیک مخصوص عروق خونی است. مواد کنتراست از طریق یک کاتتر کوچک قرار داده شده در یک شریان شکمی یا وریدی تزریق می‌شود و پس از آن تصاویر رادیولوژیکی عروق تولید می‌گردد؛
  • مطالعات رادیولوژیک شکم شامل سی تی اسکن شکم و یا MRI: سی تی اسکن شکم و تصویربرداری قفسه سینه برای شناسایی شرایط دیگری که ممکن است علایم مشابه مانند انسداد روده را داشته باشد، انجام می‌شود؛
  • کولونوسکوپی؛
  • سونوگرافی داپلر شکم؛

روش های درمان بیماری ایسکمی روده

درمان بیماری ایسکمی روده شامل بازگرداندن خون کافی به دستگاه گوارش و روده است. گزینه‌های درمانی بسته به علت، شدت و وضعیت بیماری متفاوت است. جراحی اضطراری برای از بین بردن لخته یا رفع انسداد عروق و بازگرداندن جریان خون به روده انجام می‌شود. در برخی موارد ممکن است جراح به از بین بردن بخشی از روده در صورت مرگ بافتی نیاز داشته باشد. در صورت ایسکمی حاد روده‌ی کوچک، به ویژه مواردی که ناشی از انسداد شریان‌ها است، مدیریت اولیه بیمار شامل رفع معضلات مربوطه و پیش‌بینی شرایط پزشکی، تزریق مایعات داخل وریدی و آنتی‌بیوتیک برای جلوگیری از عفونت احتمالی است. آنژیوگرافی به عنوان استاندارد طلایی برای تشخیص محسوب می‌شود و معمولاً پس از انجام سی تی اسکن ـ که نشان داده درد شکمی ناشی از اختلال دیگری است که تقلید ایسکمی روده‌ای را ایجاد می‌کند ـ انجام می‌شود. گاهی اوقات تصویربرداری آنژیوگرافی که یک روش غیر تهاجمی برای مطالعه روده و رگ‌های خونی آن است، نیاز به یک بررسی آنژیوگرافی اساسی را از بین می‌برد. پس از انجام آن، تصمیم درباره‌ی درمان به طور عمده بر اساس یافته‌های آنژیوگرافی و ارزیابی پزشک از وضعیت بالینی بیمار انجام می‌شود.

6 دیدگاه ها
Inline Feedbacks
View all comments
مهسا

با سلام وخسته نباشید درسال95/8/16اپاندیسم جراحی کردن بازم درد شکم داشتم رفتم دکتر گفتن عادیه چون تازه جراحی کردی بعد از دوماه 95/10/4درد شکمم آنقدر شدید بود که نمیدونستم راه برم به خودم میپیچیدم سونوگرافی کردن گفتن درروده ات خون لخته شده دوباره جراحی کردم هم قبل هم بعد از جراحی دچار اسهالخونی واستفراع وحالت تهوع شدید شده بودم رز اونموقع هی درد شکم دارم ولی هرجا هم رفتم گفتم مشکلی نداری با تشکر

clinic
Reply to  مهسا

با سلام
لازم است برای بررسی وضعیت خود و راهنمایی دقیق حضوری مراجعه کرده تحت معاینه بالینی و بررسی های آزمایشگاهی قرار بگیرید.

رضا

سلام و وقت بخير حدود يك سال پيش هموروييدكتومي به روش استپلر داشتمو بسيار با درد همراه بود كه يك هفته بعدخونريزي شديد داشتمو مجدد بستري شدم بعد از ٨ ماه ناگهان درد شكم لوكوسيتوز و تندر نس شديد به بيمارستان مراجعه كردم. سي تي ساده به نفع دايورتيكوليت ٢ عدد در خم سيكموييد بود دارو گرفتم و بهتر شد در ناحيه چپ بعد از گذشت سه ماه هنوز درد دارم كه با اجابت مزاج بهتر ميشه گاهي وقتي پا رابه داخل شكم خم ميكنم دردر دارمو جسم سنگبن هم كه بلند مبكنم درد دارم در لمس شكم سمت چپ… Read more »

clinic
Reply to  رضا

با سلام
دوست عزیز لازم است برای تشخیص بیماری حضوری مراجعه کنید.

نسیم

سلام.25 سالمه.من اواسط ابان به عراق رفتم.بعداز 4روز برگشتم ایران اسهال گرفتم.الان 2ماهه اسهال دارم.2هفته اول 3بار اسهال در روز دلپیچه شدید قبل اجابت مزاج وصدای زیادروده داشتم.بعد اسهال شد 1بار در روز.دلپچه هاوصدای روده ها خیلی کمتر شد.24 روز بود که اسهال داشتم شام کم خوردم ولی حس کردم اینقدر خوردم جا ندارم ت1یا2 روز اینطوری بودم میترسیدم بخورم.ازمایش cbcوکشت مدفوع دادم فقط1ـ2گلبول سفید در مدفوع وجود داشت.ازمایش سلیاک دادم نداشتم.

تلفن : ۰۲۱۸۶۰۸۴۹۶۱ - ۰۹۱۹۸۷۷۰۲۸۴
تماس واتساپ اینستاگرام